Trump gây áp lực lên NATO, tái định hình hệ thống phòng thủ châu Âu: Liệu liên minh có tan vỡ?

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc cắt giảm khoảng 25.000 quân Mỹ khỏi châu Âu, trong khi châu Âu tăng chi tiêu quốc phòng lên mức kỷ lục và tìm cách giảm phụ thuộc vào vũ khí Mỹ, đặt NATO trước áp lực chưa từng có kể từ khi thành lập năm 1949.

Mục lục

01

Trump gây sức ép, Lầu Năm Góc rà soát lực lượng

02

Châu Âu tăng chi tiêu, Nga thử thách, đồng minh tìm nguồn vũ khí mới

Trump gây sức ép, Lầu Năm Góc rà soát lực lượng

Theo hồ sơ và phỏng vấn hơn 50 quan chức mà Reuters thu thập, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã lên kế hoạch công bố cắt giảm khoảng 25.000 quân tại châu Âu trước cuộc họp NATO ở Brussels tháng Sáu. Mức cắt giảm này sẽ đẩy lực lượng Mỹ xuống dưới ngưỡng tối thiểu 76.000 quân do Quốc hội ấn định. Kế hoạch bị gác lại sau phản đối nội bộ, thay vào đó Hegseth công bố cuộc rà soát sáu tháng về thế trận lực lượng Mỹ tại châu Âu. Ông gọi đây là “NATO 3.0”, nhằm thúc đẩy châu Âu tự đảm nhận trách nhiệm an ninh. Lầu Năm Góc cũng gửi tài liệu 57 câu hỏi cho các đồng minh nhằm đo lường cam kết quân sự, tài chính và ý thức hệ đối với Washington. Hiện Mỹ duy trì hơn 81.000 quân nhân tại châu Âu, giảm từ mức đỉnh 105.000 dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden sau khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022.

Châu Âu tăng chi tiêu, Nga thử thách, đồng minh tìm nguồn vũ khí mới

Song song với áp lực từ Washington, châu Âu đang tái vũ trang với tốc độ chưa từng thấy. Theo số liệu NATO công bố tháng Bảy, tổng ngân sách quốc phòng của các thành viên châu Âu và Canada dự kiến đạt 634 tỷ USD trong năm 2026, tăng 11% so với 571 tỷ USD năm 2025. Chi tiêu quân sự thuần túy chiếm 2,53% GDP, và khi cộng các khoản an ninh liên quan, tổng chi tiêu tiệm cận 4% GDP, tiến gần mục tiêu 5% vào năm 2035. Năm quốc gia gồm Ba Lan, Lithuania, Latvia, Estonia và Hy Lạp đã đạt mốc 5% tổng chi tiêu an ninh. Đức trở thành nước chi tiêu quốc phòng lớn nhất châu Âu với ngân sách 2026 đạt 119,7 tỷ euro.

Tuy nhiên, lòng tin xuyên Đại Tây Dương đang xói mòn nghiêm trọng. Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy chỉ 47% người Mỹ tin rằng đồng minh châu Âu sẽ hỗ trợ nếu Mỹ bị tấn công, giảm từ 62% năm trước. Tại Đức, chỉ 28% người dân coi Mỹ là đối tác đáng tin cậy, giảm từ 70% năm 2024. Cuộc chiến Iran làm trầm trọng thêm căng thẳng khi nhiều đồng minh từ chối ủng hộ vô điều kiện.

Trong bối cảnh đó, Nga liên tục thử thách NATO. Ngày 8 tháng Chín, một máy bay không người lái Shahed của Nga xâm nhập ít nhất 50 km vào không phận Romania, bay khoảng 30 phút mà không bị đánh chặn. Trước đó, ngày 30 tháng Bảy, một tên lửa hành trình Nga rơi xuống Ba Lan. Các vụ phá hoại cũng xảy ra tại Đức và Ba Lan trong tháng Tám.

Đối mặt với bất định, ít nhất tám thành viên NATO gồm Canada, Ba Lan, Đan Mạch, Tây Ban Nha, Na Uy, Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp và Đức đang đa dạng hóa mua sắm quốc phòng khỏi các nhà thầu Mỹ. Canada đã chọn radar Bắc Cực của Úc trị giá 1,7 tỷ USD thay vì đối thủ Mỹ, mua máy bay radar từ Thụy Điển và đang xem xét lại hợp đồng F-35. Ukraine cùng chín đồng minh châu Âu khởi động dự án Freyja nhằm phát triển hệ thống phòng không thay thế Patriot với chi phí dự kiến 700.000 USD mỗi quả đánh chặn, so với 3,8 triệu USD của Patriot. Trong khi đó, Mỹ tiếp tục đầu tư hơn 100 triệu USD mở rộng căn cứ MK tại Romania và 4,2 tỷ USD tại bảy căn cứ không quân ở Anh, cho thấy Washington vẫn phụ thuộc vào hạ tầng quân sự châu Âu để triển khai sức mạnh ra Trung Đông và xa hơn.

Cuộc rà soát lực lượng sáu tháng của Lầu Năm Góc, dự kiến hoàn tất vào cuối năm 2026, sẽ là phép thử then chốt cho tương lai của liên minh 77 năm tuổi. Với việc ít nhất tám quốc gia đang tìm cách giảm phụ thuộc vào vũ khí Mỹ và lòng tin vào Điều 5 ngày càng suy giảm, câu hỏi không còn là liệu NATO có tan rã, mà là liệu liên minh này có thể thích nghi mà không đánh mất nền tảng răn đe cốt lõi của mình hay không. Giới đầu tư toàn cầu đang theo dõi sát diễn biến này, bởi chi tiêu quốc phòng châu Âu gia tăng mở ra cơ hội cho các nhà thầu châu Âu nhưng đồng thời đặt dấu hỏi cho xuất khẩu vũ khí Mỹ, trong khi căng thẳng địa chính trị có thể tiếp tục tác động đến tâm lý thị trường và dòng vốn.

Nguồn tham khảo: Reuters